A material history of 15th-17th century paper used for
Icelandic handwritten and printed texts from
production to use and reuse

Silvia Hufnagel 19. ágúst 2019 Myndun vatnsmerkja er mikilvægur þáttur í rannsókninni Hringrás pappírs, þar sem hún er grundvöllur rannsóknar okkar á pappírsverslun auk þess að gefa vísbendingar um uppruna pappírsins sem notaður var á Íslandi. Til eru nokkrar aðferðir til að ná vatnsmerkjunum á mynd, svo sem að gera þrykkimynd, að gera eftirrit, og að gegnumlýsa með betageislum. Í Hringrás pappírs notuðum við litrófsmyndavél og varmagjafa, en hvort tveggja er frá Fraunhofer I

Silvia Hufnagel 15. júlí 209 Við byrjum á vondu fréttunum: Við höfum sáralitlar upplýsingar um pappírsverslun. En þó fann ég handrit sem sem geymir örlitlar vísbendingar um pappírsverslun á Íslandi! Handritið Lbs 85 á Landsbókasafni í Reykjavík er raunar algjör fjársjóður því það geymir bókhald Fyrsta íslenska verslunarfélagsins  frá 1635, en það var danskt verslunarfélag sem stofnað var til þess að eiga viðskipti á Íslandi. Lbs 85 fol, bls. 4. Listi af innfluttum pappír, flo

Silvía Hufnagel 20. júní 2019 Lesið um hvernig bókasafnari frá þýskalandi tengist Íslandi og fáið hugmyndir um hvert er best að fara í frí á Íslandi! Torfbær að Hólum í Hjaltadal, ekki síður fallegur að vetri til en sumri (c) Silvia Hufnagel. Heinrich Erkes (1864-1932) hafði mikinn áhuga á Íslandi allt frá aldamótunum 1900, þegar hann hóf sjálfsnám í íslensku. Árið 1905 kom hann í fyrsta sinn til Íslands og náði hann að koma átta sinnum til viðbótar áður en hann lést árið 193

Regina Jucknies 3. maí 2019 Síðasta færsla fjallaði um Guðbrandsbiblíu sem prentuð var 1584. Hvern hefði grunað að tvö eintök af þeirri merku bók sé að finna í Göttingen í hjarta Þýskalands! Í mars fór ég, Regína, til Göttingen – ekki þó til þess að aðgæta íslensku biblíurnar heldur til þess að kynna hluta rannsóknar okkar á stærstu sagnfræðiráðstefnu Þýskalands. https://kunsthistorikertag.de/wp-content/uploads/2018/07/cfp_kunsthistorikertag_2019_english.pdf Á þessu ári var þ

Silvia Hufnagel 8. apríl, 2019 Eitt af vatnsmerkjunum, stórt VE með kórónu, í Guðbrandsbiblíu frá 1586 Á þessum degi fyrir 448 árum var Guðbrandur Þorláksson vígður til biskupsembættis á Hólum, nyrðri biskupsstóli Íslendinga. Á 56 ára biskupstíð sinni gaf hann út hundrað bækur, þar á meðal biblíuna. Það var í fyrsta sinn sem biblían var prentuð í heild sinni á íslensku og hafði útgáfan mikil áhrif á íslenskt mál og menningu. Guðbrandsbiblía samanstendur af um 1250 blöðum í fo

15. mars, 2019 Silvia Hufnagel Pappír var aðeins ein tegund af þeim efniviði til skrifta sem kom í stað bókfells og vaxtaflna. Skriftöflur eða töflubækur voru uppfinningar sem fram kom á árnýöld og gerðu fólki kleift að skrifa á sama flöt aftur og aftur. Skriftafla frá 1604 (c) Folger Shakespeare Library, STC 24284 Í síðustu færslu var tæpt á upphafi pappírsnotkunar á Íslandi á fimmtándu öld. Þar kom fram að pappír hefði ekki aðeins rutt úr vegi bókfellinu, heldur einnig vaxt

20. febrúar 2019 Ísland á sér sérlega gamla og ríkulega handritamenningu. Í aldanna rás urðu nokkrar mikilvægar breytingar á henni, til að mynda tilkoma pappírsins á fimmtándu öld. AM 232 8vo, hluti af vatnsmerki P (c) Silvia Hufnagel Pappírinn barst fremur seint til Íslands. Til eru heimildir um að norski presturinn Michael Jónsson hafi ritað uppkast að skjali á pappír að Möðruvöllum í Eyjafjarðarsveit þann þriðja apríl 1423. Því miður er þetta uppkast ekki varðveitt. Elst

31. júlí, 2018 Regina Jucknies Í dag er umfjöllunarefni okkar einn af þeim þremur söfnurum íslenskra bóka og handrita sem rannsóknarverkefni okkar nær til. Það er óhætt að lofa því að allir þrír voru einstakir karakterar. Heinrich Erkes (1864-1932) var kaupmaður frá Köln sem fékk áhuga á Íslandi um aldamótin 1900. Hann hóf íslenskunám og sóttist það afar hratt. Raunar varð hann svo góður í íslensku að hann var fær um að gefa út fyrstu þýsku kennslubókina í nútímaíslensku. Hon

Rannsóknarverkefni um íslensk handrit og bækur á árnýjöld. Wikimedia. Creative Commons. Ljósmynd: BiologyFishman Velkomin á fyrsta bloggið á vegum rannsóknarverkefnis okkar Hringrás Pappírs: Efnisleg saga íslenskra bóka frá 16. og 17. öld frá pappírsframleiðslu til bókasöfnunar , sem fjármagnað er af Rannsóknarsjóði með þriggja ára styrk undir númerinu 184961-051. Um verkefnið Í þessu verkefni munum við rannsaka leiðir pappírsins frá uppruna hans í pappírsframleiðslu 16. og 1

17. júní 2018 Þótt pappírinn hafi borist til Íslands á fimmtándu öld er ekki vitað hvar hann var framleiddur eða hver seldi hann. Í rannsókanrverkefni okkar, Hringrás pappírs , reynum við að fylla í þessar eyður í þekkingu okkar um pappír á Íslandi. Vatnsmerki í handritinu LBS 228 fol (1664 og ca. 1660-70) Pappírinn barst til Íslands á fimmtándu öld en var notaður sparlega í byrjun að því er virðist, því aðeins eru örfá pappírshandrit varðveitt frá þeirri öld. Elsta pappírssk

Silvia Hufnagel 17. júní 2018 Á Íslandi gengu bækur í arf milli kynslóða sem ættargripir, þær voru gefnar sem dýrmætar gjafir eða jafnvel seldar. Tveir bókasafnarar, hinn enski Joseph Banks og Þjóðverjinn Heinrich Erkes, lögðu grunn að stórum söfnum íslenskra bóka og handrita. Við viljum fræðast betur um það net bóksala sem þeir tengdust og komast að því hverjir fyrri eigendur bókanna voru.  AD+I15, kápa. Háskóla- og borgarbókasafnið í Köln (c) Regina Jucknies Sir Joseph Ba

17.  júní 2018 Hin auðuga höfðingjaætt Vatnsfirðinga á Vestfjörðum pantaði fjölda handrita á sautjándu öld. Við hyggjumst kanna hvort hún pantaði jafnvel enn fleiri handrit en heimildir geta um. Eyjan Vigur á Ísafjarðardjúpi (c) Silvia Hufnagel Vestfirðir voru öflug menningarmiðstöð á Íslandi eftir miðaldir og eiga mörg handrit uppruna sinn að rekja þangað. Ein fjölskylda bar höfuð og herðar yfir aðrar í handritamenningu sautjándu aldar á Íslandi en það var fjölskylda séra J

Silvia Hufnagel 17. júní 2024 Á þessum dýrlega þjóðhátíðardegi (hipp hipp, húrra!) lítum við á handrit sem hefur að geyma uppkast að jarðabók . Best þekkta jarðabókin var skráð af Árna Magnússyni og Páli Vídalín að beiðni Danakonungs. Árni og Páll vörðu bróðurparti áranna 1702-1710 á Íslandi við söfnun gagna fyrir jarðabókina og fyrir hið fræga manntal frá 1703. Handritið AM 463 fol geymir hins vegar aðeins eldra efni sem að mestu var safnað árið 1693. Meirihluti þessa handri

Colloquium Use and Reuse of Paper in the Pre-Industrial World, 27-28 Aug 2024, UCC Cork (c) Silvia Hufnagel and Beeke Stegmann 19. september 2024 Frá 27.-28. ágúst komu saman fulltrúar tíu stofnana í sjö mismunandi löndum (og tveimur heimsálfum) í Cork á Írlandi til þess að kynna rannsóknir sínar á ráðstefnu um notkun og endurnotkun pappírs.  Áherslan í fyrstu tveimur erindunum var á notkunpappírs á íslensku biskupsstólunum á 17. og 18. öld. í Skálholti var pappír til embætti

Siliva Hufnagel 16. október 2024 Eitt af aðalmarkmiðum okkar í rannsóknarverkefninu okkar Æviferill pappírs  er greining á notkun pappírs. Bréfabækur Brynjólfs Sveinssonar biskups (1605-1675) – bækur sem geyma afrit af mikilvægum bréfum og skjölum sem biskupinn sendi og fékk send – eru viðfangsefni þessarar tilviksrannsóknar. Varðveittar eru fjórtán bréfabækur sem ná yfir tímabilin 1652-1671 og 1673-1675. Þær hafa allar að geyma titilsíðu og bréfaskrá. Titilsíðurnar vísa til

Beeke Stegmann 13. nóvember 2024 Rannsókn okkar á þriðja æviskeiði pappírsins – endurnýtingu hans – hefur meðal annars falist í skoðun á um 6000 fornbréfauppskriftum sem liggja eftir Árna Magnússon og sem varðveittar eru í Reykjavík. Mörgum fornbréfauppskriftunum fylgja pappírsseðlar sem Árni Magnússon bætti við og gegna ýmsu hlutverki. Til dæmis skráði hann á þá athugasemdir um ákveðin fornbréf eða aðgreindi ákveðinn flokk afrita til þess að skipuleggja heildarsafnið. Pappír

Silvia Hufnagel 16. desember 2024 Ég fann spil úr spilastokk á götu um daginn og það rifjaðist upp fyrir mér að spil voru ákaflega vinsæl á miðöldum og árnýöld. Og það þurfti augljóslega pappír til þess að búa þau til! Elstu spilin sem varðveist hafa eru frá Kína og Kóreu á 12. öld. Rétt eins og pappírinn er talið að spilin hafi borist í gegnum Persíu og Arabíuskaga og inn í Evrópu. Á Ítalíu benda heimildir til þess að spil hafi verið notuð á síðasta þriðjungi fjórtándu aldar

Silvia Hufnagel 16. apríl 2025 Við höfum ekki haft mjög hátt síðustu mánuði því við höfum verið alveg sérlega önnum kafnar. En nú er allt að róast og við getum kynnt dálítið af nýlegum niðurstöðum okkar. Í febrúar gerðum við mælingar með FT-IR litrófsgreiningu. FT-IR litrófsgreining er aðferð sem mælir hreyfingu sameinda sem ákveðið magn orku kallar fram. Útkoman er róf bylgna en með mælingum á því er hægt að komast að efnasamsetningu og þar með hrörnun sameinda efnisins, sem

Beeke Stegmann 5 February 2026 We are very pleased to announce that our blog is now also available in Icelandic, making it bilingual. One of our project members, the wonderful Halla Oddný Magnúsdóttir, has gone back and translated a total of 56 blog entries to make our research output more accessible to the Icelandic public. Hooray!

...well, to be more precise, one of our blog entries. Beeke Stegmann, PI of our "Life of Paper" project, wrote about the importance of...