Pappír og spil

16. desember 2024

Ég fann spil úr spilastokk á götu um daginn og það rifjaðist upp fyrir mér að spil voru ákaflega vinsæl á miðöldum og árnýöld. Og það þurfti augljóslega pappír til þess að búa þau til!

Elstu spilin sem varðveist hafa eru frá Kína og Kóreu á 12. öld. Rétt eins og pappírinn er talið að spilin hafi borist í gegnum Persíu og Arabíuskaga og inn í Evrópu. Á Ítalíu benda heimildir til þess að spil hafi verið notuð á síðasta þriðjungi fjórtándu aldar. Á meðal elstu varðveittu spilanna er Stuttgart-spilastokkurinn, úr honum eru varðveitt 49 af hinum upphaflegu 52 spilum og eru þau 12 sinnum 19 sentimetrar að stærð, en bakhliðar þeirra prýða skreytingar sem tengjast veiðum á gylltum bakgrunni. Hvert pappaspjald var gert úr allt að sex lögum af samanlímdum pappírsblöðum. 

Augustin-snafsspil sem fannst á götum Vínarborgar, íslenskt spil myndskreytt af Brian Pilkington og Stuttgart-spilastokkurin (c) Silvia Hufnagel og Landesmuseum Württemberg

Gerhard Piccard tókst að aldursgreina Stuttgart-spilastokkinn með því að rannsaka vatnsmerkin í honum og komst að því að hann væri frá því um 1430 og pappírinn í honum hefði verið framleiddur í Ravensburg.

Þótt nútímaspilastokkar séu yfirleitt ekki næstum því jafnverðmætir og Stuttgart-stokkurinn geta þeir leitt í ljós mikilvægt sögulegt eða menningarlegt samhengi. Til dæmis má nefna íslensku jólasveinaspilin sem Brian Pilkington myndskreytti – ef til vill góð hugmynd að jólagjöf sem keypt er á síðustu stundu? Eða spilið þið yfirleitt á spil um jólin?

Við óskum ykkur gleðilegrar hátíðar með skemmtilegum spilum - og farsældar á komandi ári!

Frekari heimildir:

Lore Sporhan-Krempel, „Das Stuttgarter Kartenspiel,“ Börsenblatt für den Deutschen Buchhandel 15 (1959): 1151–1154.

„Stuttgarter Kartenspiel.“ Württembergisches Landesmuseum, https://bawue.museum-digital.de/series/167 (accessed 15 December 2024).