A material history of 15th-17th century paper used for
Icelandic handwritten and printed texts from
production to use and reuse

Beeke Stegmann 5. febrúar 2026 Það er okkur sönn ánægja að geta tilkynnt að bloggið okkar er núna líka aðgengilegt á íslensku. Okkar frábæra samstarfskona Halla Oddný Magnúsdóttir þýddi alls 56 bloggfærslur yfir á íslensku, sem standa nú hlið við hlið við færslurnar á ensku. Vonandi geri það rannsóknina okkar aðgengilegri fyrir íslenska almenninginn. Njótið!

15. maí 2024 Silvia Hufnagel Í lok síðustu færslu vék ég að því hvernig gallar í pappír bera nöfn sem minna á mannslíkamann, kannski vegna þess að pappírsgerðin tók sinn toll af líkama þeirra sem unnu við hana. Og eins og Günter Bayerl hefur rannsakað var þessi líkamlega tollur ekki lítill. Úr myndabanka Adobe Ógnir við líf og heilsu voru margar í pappírsmyllum. Mörg alvarleg og jafnvel banvæn slys urðu við mylluána, mylluhjólið og við stimplunarhamrana, en einnig við pressun

Silvia Hufnagel 15. apríl 2024 Á síðasta degi ráðstefnunnar í Veróna í september 2023  heimsóttum við pappírssafnið í Toscolano við Gardavatnið. Meðal hápunkta heimsóknarinnar var að fá tækifæri til að prófa pappírsgerð sjálfur og mörg okkar – ég þar með talin – nýttum okkur það. Það er vel þekkt meðal pappírssagnfræðinga að pappírsgerðarmenn vörðu nokkrum árum í að æfa sig að gera pappírsarkir í keri áður en þeir urðu nógu góðir til að geta selt afurðir sínar. Þetta varð mjö

Silvia Hufnagel 27. mars 2024 Nú líður að páskum. Ein af táknmyndum upprisu Krists er lamb Guðs, eða Agnus Dei  á latínu. Myndhverfinguna um lamb sem tákn fyrir Krist er að finna á mörgum stöðum í Biblíunni, en best þekktur er sennilega textinn úr Jóhannesarguðspjalli: „ En annars dags eftir sér Jóhannes Jesúm koma til sín og mælti: „Sjáið, þar er það lambið Guðs hvert eð ber heimsins syndir.““ (Jóhannesarguðspjall 1. 29., Guðbrandsbiblía). Myndin af Guðslambinu er sennilega

Silvia Hufnagel  16. febrúar 2024 Við vinnum nú að því að afrita vatnsmerki úr íslenskum pappírshandritum frá 17. öld ásamt samstarfsfólki okkar frá Landsbókasafni og fulltrúa frá Frauenhofer Institute for Factory Operation and Automation í Magdeburg. Litrófsmyndun vatnsmerkja - Andreas Herzog frá Frauenhofer IFF (c) Sigurður Stefán Jónsson Við nýtum okkur litrófsljósmyndun, aðferð þar sem barksýrublekið á síðunum hverfur við myndgerðina og truflar þannig ekki afritun vatnsm

Silvia Hufnagel 17. nóvember 2023 Fyrir nokkrum dögum, eða 13. nóvember, fögnuðum við 360 ára afmæli Árna Magnússonar, handritasafnarans fræga. Við höfum áður fjallað um notkun hans og endurnotkun á pappír í umbúðir um fornbréfauppskriftir og í minnisseðla og nú bætum við við öðru áhugaverðu dæmi um endurnýtingu Árna á pappír við seðlagerð sína. AM 388 fol geymir skjöl frá 1700-1705 sem snúa að Vestmannaeyjum. Handritið hefur einnig að geyma minnisseðla sem Árni skrifaði. Þót

Silvia Hufnagel 18. október 2023 Í rannsóknarverkefni okkar Hringrás Pappírs rannsökum við meðal annars framleiðslu handrita, sérstaklega með því að greina kveraskiptingu (lesið meira um það hér  og hér ). Það er erfitt að greina sum handrit, sérstaklega fjöltextahandrit sem Árni Magnússon skipti upp í eintextahandrit. Við finnum gjarnan óreglulega kveraskiptingu, tvinn sem var skipt upp og skeytt saman á nýjan hátt, mörg stök blöð fest við tvinn og svo framvegis. Það er auð

Silvia Hufnagel 18. september 2023 Sjöunda Alþjóðlega ráðstefnan um vatnsmerki í stafrænum gagnagrunnum var haldin í Veróna á Ítalíu í ár og á síðasta degi ráðstefnunnar héldum við í skoðunarferð um pappírsmyllu í Toscolano-Maderno, nærri Gardavatni. Pappírsmyllan er staðsett við mjóan dal þar sem á rennur niður í suðvesturhorn vatnsins. Í dalnum, sem kallaður er valle delle cartiere  - pappírsmylludalur, var framleiddur pappír í fjölmörgum myllum frá síðari hluta fjórtándu a

Silvia Hufnagel 15. ágúst 2023 Í dag segjum við frá handriti sem olli okkur heilabrotum í talsverðan tíma: AM 426 fol. í Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum í Reykjavík. Handritið var skrifað milli 1670 og 1782 fyrir hinn fræga handritamógúl Magnús digra  Jónsson í Vigur (1637-1702). Aðalskrifari handritsins var Magnús Þórólfsson en hlutar handritsins voru skrifaðir af Þórði Jónssyni og syni hans, Jóni Þórðarsyni. Handritið er ef til vill þekktast fyrir þrjár heilsíðu

Beeke Stegmann 14. júlí 2023 Eins og lýst var í síðustu færslu erum við kerfisbundið að fara í gegnum fornbréfauppskriftir í safni Árna Magnússonar í Reykjavík í leit að endurnotuðum pappír frá 17. öld. Í þeirri vinnu uppgötvuðum við samanbrotið pappírsblað sem var notað sem umbúðir utan um skjöl með hillumerkinu AM DIpl. Isl. Apogr. 116-129 (sjá mynd 1). Þegar við opnuðum brotið í blaðinu kom í ljós vatnsmerki sem sýnir skjaldarmerki borgarinnar Thann í Alsashéraði í Frakkla

Beeke Stegmann 15. júní 2023 Þriðja æviskeið pappírsins er í brennidepli í verkefni okkar, Æviferill pappírs , þar sem endurnotkun 17. aldar pappírs er til umfjöllunar. Til viðbótar við endurnotaðan pappír sem finna má í bókbandi handrita greinum við pappírinn í fornbréfauppskriftum Árna Magnússonar.  Mynd 1: Pappírsbréf notað sem umbúðir í AM Dipl Isl Apogr. 39, rektósíðan (c) Sigurður Stefán Jónsson. Mynd 2: P appír notaður í umbúðir í AM Dipl. Isl. Apogr. 39, versósíðan (

Silvia Hufnagel 15 maí 2023 Fyrir fáeinum vikum kom út bók okkar Paper Stories – Paper and Book History in Early Modern Europe . Bókin byggir á ráðstefnu sem við skipulögðum í tengslum við fyrra rannsóknarverkefni okkar, Hringrás pappírs , og var haldin (eftir miklar covid-frestanir) í Reykjavík í maí síðastliðnum. Við eru sérlega ánægðar að geta boðið þetta ráðstefnurit í opnum aðgangi . Þetta ritrýnda rit er skipulagt í kringum þrjú þemu sem byggja á æviferli bóka, handrita

Lotte Devoldere 17 apríl 2023 Í verkefni okkar um Hringrás pappírs notum við VCEditor, hugbúnað sem gerir okkur kleift að sýna upbbyggingu ákveðinna handrita. Þessi hugbúnaður er hluti af VisColl-verkefninu (Collation Visualisation), kerfi sem var þróað við Schoenberg-stofnunina í handritafræðum. Með VCEditor er hægt að útbúa þægilega, sjónræna framsetningu á upplýsingum um síðuröðun bóka sem annars væru settar fram með formúlum, ásamt öðrum upplýsingum sem geta gagnast við

Silvia Hufnagel 1. mars 2023 Mikilvægur hluti rannsóknarverkefnisins Hringrás pappírs  er greining á kveraskiptingu* samhliða greiningu á vatnsmerkjum og innihaldi texta handrita til þess að leiða í ljós hugsanleg tengsl hans við pappírsnotkun. AM 426 fol. á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum (c) Silvia Hufnagel Við vonum að okkur takist að leiða í ljós hvort textar í fjöltextahandritum voru skrifaðir á sams konar pappír eða ólíkan, hvort skrifarar höfðu mikinn eða l

Silvia Hufnagel 23. desember 2022 Gleðilega Þorláksmessu, gleðileg jól og hamingjuríkar hátíðir! 23. desember er Þorláksmessa á Íslandi, messudagur heilags Þorláks sem er verndardýrlingur Íslands. Nafni hans, Þorlákur Skúlason biskup, gaf út endurskoðaða útgáfu á Biblíunni árið 1644 og hlaut hún nafnið Þorláksbiblía ( lesið um þá báða og biblíuna hér ). Að minnsta kosti níu eintök af Þorláksbiblíu hafa varðveist og eru fimm þeirra geymd í Landsbókasafni Íslands í Reykjavík (é

Silvia Hufnagel  4. nóvember 2022 Eins og mörg ykkar vita eflaust hófst nýtt rannsóknarverkefni um pappír á Íslandi fyrr á þessu ári og nefnist það Hringrás pappírs . Handritið AM 588r 4to á Stofnun Árna Magnússonar íslenskum fræðum (c) Sigurður Stefán Jónsson Í Æviferli pappírs  skoðum við margvíslega æviferla pappírsins sem notaður var á 17. öld á Íslandi út frá: pappírsframleiðslu, sem í sjálfu sér felur í sér endurvinnslu frumnotkun pappírsins í handrit og skjöl endurný

Silvia Hufnagel  23. desember 2021 Í dag er Þorláksmessu fagnað á Íslandi. Þorlákur Þórhallsson fæddist að Hlíðarenda í Fljótshlíð árið 1133, vígðist til prests 1152 en sigldi síðar utan og lærði í París og Lincoln á Englandi. Þegar hann sneri heim til Íslands kenndi hann í nokkur ár við Kirkjubæ. Hann var einn af stofnendum Ágústínaklaustursins í Þykkvabæ um 1168 og varð ábóti þess árið 1171. Fimm árum síðar var hann kjörinn biskup í Skálholti, en umdæmi biskupsstólsins þar

Silvia Hufnagel 17. nóvember 2021 Þegar notkun pappírs fór vaxandi og hann byrjaði að velta bókfellinu úr sessi voru handrit stundum gerð úr báðum efnum: Pappír og  skinni. Í þessum tilvikum var skinnið oft notað í ystu og innstu blöðum hvers kvers, á meðan blöðin inni í kverinu voru úr pappír, sennilega vegna þess að þannig verður hið blandaða handrit sterkara. Slík handrit úr blönduðum efnivið eru „ekki óalgeng“, ef marka má Rodney M. Thompson. Í þessari færslu vildi ég fja

Silvia Hufnagel 4. nóvember 2022 Velkomin aftur á blogg Hringrásar pappírs á Íslandi ! Hluta þessa sumars var varið í handritageymslum á Íslandi og nú kynnum við spennandi uppgötvanir úr þeim ranni, meðal annars elsta þekkta dæmið um notkun pappírs á Íslandi – innsigli úr pappír frá árinu 1420. Þjóðskjalasafn Íslands, Leyndarskj. 6 (1 July 1420) bakhlið (c) Silvia Hufnagel Pappírsinnsigli er búið til með því að láta dálítinn vaxdropa drjúpa á bréf eða skjal og leggja raka pa

Silvia Hufnagel 15. júní 2021 Í síðustu færslu skrifaði ég um pappírsnotkun síðasta kaþólska piskupsins í Skálholti, Ögmundar Pálssonar, og lúthersks eftirmanns hans, Gissurar Einarssonar. Nú mun ég beina sjónum mínum að kollega þeirra á Norðurlandi, Jóni Arasyni biskupi. Jón Arason (1484-1550, vígður 1524) er þekktastur sem síðasti kaþólski biskup Íslands en hann var hálshöggvinn 1550 ásamt sonum sínum tveimur (mikið rétt – hann átti börn og gekkst við þeim opinberlega, þrír