Dularfullt bókauppboð í Kaupmannahöfn

13. nóvember 2024

Beeke Stegmann

Rannsókn okkar á þriðja æviskeiði pappírsins – endurnýtingu hans – hefur meðal annars falist í skoðun á um 6000 fornbréfauppskriftum sem liggja eftir Árna Magnússon og sem varðveittar eru í Reykjavík. Mörgum fornbréfauppskriftunum fylgja pappírsseðlar sem Árni Magnússon bætti við og gegna ýmsu hlutverki. Til dæmis skráði hann á þá athugasemdir um ákveðin fornbréf eða aðgreindi ákveðinn flokk afrita til þess að skipuleggja heildarsafnið. Pappírinn sem notaður var til þessa er mismunandi að stærð, frá heilum og óskornum blöðum til smábleðla sem aðeins eru örfáir sentimetrar að hæð og lengd. Oft var þessi viðbótarpappír endurnýtt efni og færsla dagsins fjallar um eina sérkennilega uppgötvun á því sviði. 

AM Dipl Isl. Apogr. 1093-1130 í umbúðum úr prentuðum afgangspappír (c) Beeke Stegmann

Í einum af þessum bunkum af fornbréfauppskriftum hélt stórt pappírsblað saman uppskriftunum af AM Dipl Isl Apogr. 1093-1130. Blaðið ber prentaðan texta á báðum hliðum sem virðist vera hluti af uppboðsskrá. Það vill svo til að ein af síðunum átta á óskorna blaðinu er forsíðan, sem fræðir lesandann um bókauppboð sem fara á fram föstudaginn 10. nóvember 1724 í Kaupmannahöfn („i Snedckernis forrige Laughuus paa Graabrødre Torv“) klukkan tvö síðdegis. Með þessar nákvæmu upplýsingar við hendina gæti maður haldið að það væri auðvelt að bera kennsl á þetta uppboð og rekja hvernig Árni Magnússon kom höndum yfir pappírinn. En þetta hefur ekki reynst svo auðvelt.

Prentaður afgangspappír notaður til þess að pakka inn hlutum af AM Dipl. Isl. Apogr. 1093-1130 (c) Beeke Stegmann

In Í hinni hárnákvæmu skrá Haralds Ilsøe yfir dönsk bókauppboð og bóksöluskrár er aðeins getið um tvö bókauppboð á árinu 1724. Annað þeirra átti sér raunar stað í Hamborg 13. nóvember það sama ár, svo hægt er að útiloka það Hin færslan tengist nokkuð óþekktu bókauppboði sem haldið var af bæjarfógeta nokkrum að nafni Bruun. Samkvæmt Ilsøe virðist söluskráin fyrir það uppboð hafa glatast en Árni Magnússon vísar til þessa uppboðs í handriti (AM 82 4to, geymt í Stofnun Árna Magnússonar í Kaupmannahöfn) og segist þar hafa keypt handrit á uppboði Bruuns árið 1724.

Getur verið að pappírinn sem Árni notaði til þess að pakka inn yfir 30 fornbréfauppskriftum geymi einu varðveittu heimildina um uppboðsskrá Bruuns bæjarfógeta? Það er líklegt að Árni hafi átt eintak af söluskránni, sérstaklega þar sem hann keypti að minnsta kosti eina bók á uppboðinu. Eða er þetta óskorna blað heimild um annað, áður óþekkt uppboð á bókum, haldið í Kaupmannahöfn 1724?

Heimildir:

Harald Ilsøe, Biblioteker til salg: Om danske bogauktioner og kataloger 1661-1811, Copenhagen: Det kongelige Bibliotek and Muesum Tusculanums Forlag, 2007.