Endurnotkun pappírs á Íslandi á 17. öld
- Silvia Hufnagel
- Feb 6
- 2 min read
Beeke Stegmann
15. júní 2023
Þriðja æviskeið pappírsins er í brennidepli í verkefni okkar, Æviferill pappírs, þar sem endurnotkun 17. aldar pappírs er til umfjöllunar. Til viðbótar við endurnotaðan pappír sem finna má í bókbandi handrita greinum við pappírinn í fornbréfauppskriftum Árna Magnússonar.
Þegar Árni Magnússon safnaði handritum og fornbréfum á Íslandi seint á sautjándu og snemma á átjándu öldinni fékk hann oft ekki að eiga frumgerðir bréfa eða lagaskjala. Þess í stað skrifaði hann þau upp eða fékk skrifara til þess fyrir sig. Þannig varð til talsvert safn fornbréfauppskrifta, sem kallaðar eru apógröf og fylla í dag margar hillur. Til þess að gera þetta mikla bréfasafn nothæft skipulagði Árni afritin og skipti í nokkrar einingar. Hluti af þessu skipulagsstarfi Árna var að raða afritum af nokkrum fornbréfum sem tengdust á einhvern hátt saman, pakka þeim inn og bæta svo við skýringum um uppruna þeirra. Bæði umbúðirnar og minnisseðlarnir sem Árni notaði voru gjarnan gerðir úr endurnotuðum pappír frá sautjándu öld.
Eftir frumkönnun á fornbréfauppskriftunum er ljóst að ekki voru allar fornbréfaumbúðir gerðar úr endurnotuðum pappír. Talsverður hluti, ef ekki meirihluti umbúðanna, voru úr ónotuðum pappír því hvergi er að finna skýr merki um fyrri not, á borð við letur eða brotlínur. Þó má segja að stór hluti umbúðanna hafi átt sér fyrra líf - til dæmis sem hluti bréfa (sjá mynd 1 og 2), sem uppköst fyrir reikninga eða auðar síður í innbundnum bókum eða bæklingum, því á þeim sjást göt eftir sauma en enginn texti. Að lokum má finna dæmi sem tengjast prentuðum bókum, til að mynda í minnisseðli sem finna má í AM Dipl. Isl. Apogr. 71 (sjá mynd 3 og 4). Nú vinnum við að því að rannsaka hann til þess að fá áreiðanlega aldursgreiningu á honum í sínu fyrra hlutverki. Fylgist með!
Apógraf kemur úr grísku - ἀπόγραφον (apógraphon): ἀπό (af, frá) + γρἀφω (ég skrifa).
Comments