Af skýjum, tárum og blóði

Silvia Hufnagel

15. apríl 2024

Á síðasta degi ráðstefnunnar í Veróna í september 2023 heimsóttum við pappírssafnið í Toscolano við Gardavatnið. Meðal hápunkta heimsóknarinnar var að fá tækifæri til að prófa pappírsgerð sjálfur og mörg okkar – ég þar með talin – nýttum okkur það. Það er vel þekkt meðal pappírssagnfræðinga að pappírsgerðarmenn vörðu nokkrum árum í að æfa sig að gera pappírsarkir í keri áður en þeir urðu nógu góðir til að geta selt afurðir sínar. Þetta varð mjög skýrt þegar ég reyndi að búa til pappírsörk sjálf.

AM 274 fol, efri hluti bl. 178v. með óskorinni brún (eða rammabrún, e. deckle edge) þar sem sjá má tár pappírsgerðarmannsins og „ský“

Algengt er að gæði pappírsins rýrni við það þegar pappírsgerðarmaðurinn hristir mótið dálítið til trefjarnar bindist eða þæfist í blaðinu. Þegar ég hristi mótið fram og aftur og hallaði því bara ofurlítið um leið varð pappírinn „skýjaður“ – ég get ekki lýst því betur (ef þú þekkir rétta orðið, láttu mig endilega vita!) við brúnirnar.

Tár pappírsgerðarmannsins eru það sem birtist þegar maður passar sig ekki nægilega vel þegar ramminn er fjarlægður af mótinu. Og þegar tuskurnar voru ekki flokkaðar nógu vel eða pappírsmaukið er ekki framleitt nægilega vel sjást stundum trefjaklumpar eða afgangar í pappírsörkinni.

Það geta líka komið upp vandamál síðar í ferlinu. Ef pappírsgerðarmennirnir gæta sín ekki nóg þegar nýmótað pappírsblað er lagt á filt eða ullarflóka, þegar pappírsblöðum er skipt upp af flókanum eftir að stafli af pappír og flóka hefur verið pressaður, eða þegar blöðin eru hengd upp til þeirris getur pappírinn krumpast, rifnað eða jafnvel fengið á sig fingraför. Og þegar blöðin eru ekki límborin rétt getur blekið runnið, eða „blætt“ í gegnum pappírinn. 

Sumir þessara framleiðslugalla eru sýnilegir með berum augum en sumir koma aðeins í ljós þegar blaðsíðurnar eru gegnumlýstar eða þegar skrifað er á þær. En þrátt fyrir þessa galla er ljóst að pappírsgerðarmenn hafa alltaf verið afar hæft fólk. Þegar við reynum að gera pappír sjálf kemur líka í ljós að þetta starf tekur sinn toll af líkamanum. Það er því kannski viðeigandi að nöfnin á pappírsgöllunum séu innblásin af mannlegum þáttum.

Frekari heimildir:

Schultz, Sandra and Johannes Follmer. "Von Brillen, Knoten und Wassertropfen: Auf der Suche nach Herstellungsspuren in historischen Papieren am Beispiel von Archivalien des Stadtarchivs Ravensburg." In Papier im mittelalterlichen Europa: Herstellung und Gebrauch, edited by Carla Meyer, Sandra Schultz and Bernd Schneidmüller, 11-46. Berlin, München, Boston: De Gruyter, 2015. https://doi.org/10.1515/9783110371413.11