Pappír og bókfell
- Silvia Hufnagel
- Feb 6
- 2 min read
Silvia Hufnagel
17. nóvember 2021
Þegar notkun pappírs fór vaxandi og hann byrjaði að velta bókfellinu úr sessi voru handrit stundum gerð úr báðum efnum: Pappír og skinni. Í þessum tilvikum var skinnið oft notað í ystu og innstu blöðum hvers kvers, á meðan blöðin inni í kverinu voru úr pappír, sennilega vegna þess að þannig verður hið blandaða handrit sterkara. Slík handrit úr blönduðum efnivið eru „ekki óalgeng“, ef marka má Rodney M. Thompson.
Í þessari færslu vildi ég fjalla um Íslensk handrit úr blönduðu efni en ég fann þó aðeins örfá dæmi. Nánar tiltekið sex. Fjögur af þessum sex eru seinni tíma samsteypur áður sjálfstæðra hluta (AM 207 b I og II 4to, AM 367 i-III 4to, AM 406 a II 4to, AM 1056 II og XXXIX 4to). Þá eru eftir tvö handrit sem voru upprunalega gerð úr bæði pappír og skinni.
AM 434 c 12mo er frá fyrri helmingi sautjándu aldar og geymir texta um þjóðtrú á 22 blöðum. AM 467 12mo er frá síðasta þriðjungi sautjándu aldar og hefur að geyma tvö dagatöl á 54 blöðum. Fyrstu 48 blöðin eru úr bókfelli (og þar er að finna ekki eina heldur tvær titilsíður!) og blöð 49-54 eru úr pappír.
Nú vaknar sú spurning hvers vegna til séu svo fá íslensk pappírs-skinnhandrit. Var það vegna aðgangs að hvorum ritmiðlinum um sig, vegna endingar hans eða ræður tilviljun þessu? Voru til handrit úr blönduðum efnivið sem ekki varðveittust til okkar daga, eða öllu heldur fram til þess að handritin voru skráð? Notaði sá sem bjó til handritið AM 467 12mo pappír í síðustu blöðin vegna þess að bókfellið kláraðist? Var pappírinn þegar svo vel festur í sessi að Íslendingar slepptu bland-stiginu í handritagerð? Hvað haldið þið? Og vitið þið eitthvað um handrit úr blönduðu efni?
Frekari heimildir:
Rodney M. Thompson et al., “Technology of Production of the Manuscript Book,” in: The Cambridge History of the Book in Britain, vol. 2: 1100-1400, ed. by Nigel J. Morgan and Rodney M. Thompson, 75-109. Cambridge: Cambridge University Press.
Comments